Скопје 16.03.2022 година – Центарот за истражување и информирање за животната средина “Еко-свест”, во соработка со “The Nature Conservancy (TNC)” и Македонската академија на науките и уметностите, почнува со кампања за паметно енергетско планирање: „Еко енергетска иднина – да ja планираме заедно!“.
Главната цел на кампањата е да се информираат граѓаните за тековните процеси и нужноста за паметно енергетско планирање низ безбедна и побрза транзиција од фосилни во обновливи извори на енергија со минимално негативно влијание врз природата и луѓето, како и за потребата од соработка меѓу граѓанскиот сектор, Владата, експертите, бизнис секторот и сите релевантни институции.
Кампањата се очекува да ја зголеми свесноста за важноста на енергетската транзиција, со која фосилните горива постепено ќе се заменат со обновливи извори на енергија, водејќи сметка за можните негативни последици врз животната средина и населението.
Обновливите извори, како сонцето и ветерот, се решение за енергетската криза, но проектите за нивно искористување доколку се постават на несоодветни локации, иако се сметаат за еколошки, може да имаат негативно влијание врз луѓето или природата.
При планирањето на фотоволтаиците и ветерниците, исклучително е важно да се води сметка тие да не се поставуваат на плодна почва, да не се загрозуваат природните ресурси, како водата или шумите, пасиштата, заштитените подрачја, но воедно тие да бидат доволно блиску до корисниците за да се намалат загубите при пренос на електрична енергија. Исто толку, нивното поставување не смее да го загрозува дивиот жив свет. Оттаму, потребно е паметно планирање.
Носењето квалитетни, добро планирани решенија подразбираат вклученост на сите чинители: Владата, производителите на електрична енергија, граѓанските здруженија, експертите од областа на енергетиката, заштитата на природата, просторното планирање, управување со земјиштето и природните ресурси, како и сите релевантни институции. Таквите решенија се реализираат полесно, побрзо и со помалку трошоци.
Во рамките на проектот, проектниот конзорциум спроведува првично истражување за најсоодветните и најоптималните површини на земјиште кое може да се употреби за енергетски развој, а резултатите ќе бидат објавени во текот на кампањата и ќе бидат предмет на консултации и дискусија со гореспоменатите чинители.
Кампањата „Еко енергетска иднина – Да планираме заедно“ ќе трае три месеци.
Стратегијата за енергетика која го мапира развојот на македонскиот енергетски сектор до 2040 година во сите свои сценарија предвидува итно затворање на ТЕЦ Осломеј. Зошто тоа е најдобар избор е кажано во многу публикации од енергетски, економски и здравствен карактер, но причините за затворање не се предмет на овој напис. Овде зборуваме што ќе се случи со Кичевскиот регион откако ТЕЦ Осломеј ќе се затвори.
Зошто зборуваме за развој без јаглен?
Затворањето на еден голем економски оператор е проблематично за секој регион во кој тој се наоѓал. Таквото затворање предизвикува промени во економијата, но и во социјалниот и културниот живот на граѓаните кои се наоѓаат во регионот. Сите граѓани на Македонија се сеќаваат на процесите на транзиција кои следеа по затворањето на големите фабрики. Оваа транзиција беше неправедна за најголем број граѓани кои беа засегнати од неа и беше причина за многу страдања на многу семејства, страдања кои за некои сè уште не се завршени.
Имаме ли избор?
За среќа, за Кичевскиот (и Битолскиот) Регион имаме избор. Изборот е помеѓу овие две можности:
1) само да се чека неминовното затворање да се случи (што повеќе или помалку е она што сега се прави), или
2) да се искористи периодот до затворањето за регионот да се подготви за овозможување на праведност на таа транзиција за сите засегнати.
Несомнено е дека промената, независно од тоа која можност ќе се примени, ќе биде голема и ќе бара прилагодување од сите засегнати страни. Меѓутоа, доколку се пристапи проактивно и се бара решение, постојат меѓународни искуства и фондови кои би можеле да се искористат за спроведување на дел од плановите коишто би го мапирале развојот на Кичевскиот Регион по затворањето на ТЕЦ Осломеј.
Како понатаму?
За Кичевскиот Регион веќе се направени неколку студии за можности за развој кои не зависат од јаглен. Дури и само со овие студии како ресурси, веќе е возможно да се започне со процес на широки консултации со населението, со бизнис заедницата во регионот, со земјоделските работници, со занаетчиите и со сите други засегнати страни. Затоа што кичевчани најдобро знаат што им треба. Тие најдобро знаат кои се можностите за развој на нивниот регион. И тоа нивно знаење може, треба и мора да се искористи за планирање на развојот и заживување на регионот откако ТЕЦ Осломеј ќе се затвори.
Меѓутоа, за Кичево да продолжи да живее и да се развива по тоа затворање, треба уште сега да се започне со планирање. Затоа што процесите на планирање, а потоа и на аплицирање за добивање на средства од фондови одземаат време. Време кое кичевчани го немаат.
Затоа, на Кичево му е потребно процесот на планирање на праведната транзиција да започне веднаш – за Кичево да продолжи да се развива и без јаглен.
Центарот за истражување и информирање за животната средина Еко-свест од Скопје во рамки на проектот „Децентрализација на праведната транзиција’’ има потреба од ангажирање на консултант за изработка на студија на случај за процесот на донесување на одлуки во локалната заедница во с. Белица, Кичевско.
ЦЕЛ НА АКТИВНОСТА
Цел на активноста е информирање на Еко-свест и други релевантни чинители за карактеристиките на процесот на донесување на одлуки во локалната заедница во с. Белица, Кичевско. Станува збор за локална заедница со традиционален начин на донесување на одлуки (совет на старешини) која може да се смета за дел од културното богатство на македонскиот народ и за која тенденцијата е да се зачува во нејзината изворна форма.
Студијата на случај треба да ги истражи и опише карактеристиките на овој процес преку спроведување на длабински интервјуа со релевантните членови на заедницата и да даде препораки како моделот на одлучување може на праведен начин да се примени во формирање на енергетска заедница за производство на енергија (бизнис модел).
ЗАДАЧИ
Консултантот треба:
1. Да спроведе најмалку 7 теренски длабински интервјуа со релевантни членови на локалната заедница во с. Белица;
2. Да ги анализира наодите од интервјуата;
3. Да даде опис најмалку на следново: историјатот на моделот на одлучување, формата, процесот на избор на членовите, правата на секој од членовите и процесот на одлучување во заедницата.
Според наодот на консултантот може да се вклучат и други елементи доколку се процени дека се релевантни.
ВРЕМЕНСКА РАМКА И ВРЕДНОСТ НА ДОГОВОРОТ
Периодот за реализација на оваа активност изнесува 2 месеци од потпишување на договорот.
Вредноста на договорот не може да надмине бруто износ од 36.500,00 денари (со вклучен персонален данок).
ПОТРЕБНА ДОКУМЕНТАЦИЈА ЗА АПЛИЦИРАЊЕ
При аплицирањето, консултантите треба да достават:
CV на консултантот
Целокупната документација треба да биде доставена на македонски јазик во електронска форма.
КРИТЕРИУМИ ЗА АПЛИКАНТИТЕ
Консултантот е пожелно да има најмалку високо образование од областа на социологијата или антропологијата
Консултантот е пожелни да има релевантно искуство во изработка на слични студии на случај
ПРИЈАВУВАЊЕ
Комплетната понуда, апликантите треба да ја испратат на еmail: [email protected]најдоцна до 04 март 2022 годинасо назнака ,,Пријава за консултант за студија на случај“.
Некомплетни понуди или понуди испратени по предвидениот рок нема да бидат земени предвид.
Фотографија: Рудникот Суводол и РЕК Битола. Автор: Давор Пeхчевски
Тековната енергетската криза не потсети дека не сме направиле ништо за реален развој на енергетскиот сектор во изминатите 30 години. Исто така не потсети и дека сме комплетно зависни од фосилни горива и дека комбинацијата од овие два фактори предизвикува да одиме во потешка енергетска криза и потешко финансиско оптеретување на граѓаните. Ни покажа и дека во овие услови немаме избор освен да се помириме со фактот дека мораше да се увезе јаглен и да се вклучи ТЕЦ Неготино, колку и да е тоа штетно за здравјето на луѓето.
Единствената алтернатива, кон која и се имаме обврзано како земја со повеќе регионални заложби и која е вградена во националните стратегии, е да ја декарбонизираме економијата и да се свртиме кон обновливите извори на енергија. Продолжувањето на зависноста од јаглен кој го немаме и на агонијата на Битолчани и Кичевчани додека живеат во екстремно загадена животна средина која буквално ги чини нивните деца живот, истовремено давајќи им само лажна долгорочна економска сигурност, е само губење време додека се купува социјален мир по цена на здравјето на граѓаните.
Дури и би можело да се побара од граѓаните да го толерираат неприфатливото работење на двете термоелектрични централи на лигнит без да ги исполнуваат стандардите за животна средина кои требаше да ги исполнат уште во 2007 година, кога тоа време би се користело за нешто корисно – да се постават доволно фотоволтаични централи за да се замени барем еден од вкупно четирите блока на термоелектраните на кои во моментов се потпираме, да се направат капацитети за зачувување на енергијата произведена од сонце или да се направи план како засегнатите бизниси во Кичевскиот и Битолскиот регион минимално да страдаат од затворањето на термоелектраните кое неминовно претстои. Меѓутоа, во услови кога Стратегијата за развој на енергетиката е само документ чија имплементација сеуште не е започната и кога никој, со исклучок на невладиниот сектор, не ги прашал граѓаните во Кичево и Битола како би го развивале својот регион кога би ги немале овие економски капацитети кои работат на „позајмено“ време, заложбите за Зелена Агенда за западен Балкан, Софиската декларација и целата дискусија за зелен развој или енергетска транзиција се само тоа – дискусии во медиумите на теми кои се привлечни за донаторите и ѝ нудат на јавноста илузија дека работите се менуваат или дека се прави нешто.
Болната вистина е дека обврските за декарбонизација на економијата кои ги имаме преземено тапкаат во место и дека се работи само на ниво на документи, стратегии и програми. Роковите за затворање на термоелектраните на лигнит кои постојано ги поместуваме за подоцна и подоцна не се користат за да се подготват регионите за економската транзиција која им претстои и која никој не сака да ја спомене поради лошите искуства кои граѓаните ги имаат со неправедната транзиција која беше резултат на затворање на големи економски оператори во изминатите 30-тина години. Истовремено, многу малку се прави за да се подготви терен за поинаква (и подобра) судбина на Кичевчани и Битолчани.
Фотографија: Поглед кон РЕК Битола од Пелагонија. Автор: Давор Пехчевски
Единствен начин за да се обезбеди дека заедно со енергетската транзиција кон развој без јаглен, која сегашната криза само потврдува дека е неминовна, нема да настапи и неправедна транзиција на регионите каде има термоелектрани е нивниот развој да се планира веднаш. Детално да се истражат можностите за развој во овие региони кои не се поврзани со електраните на јаглен. Да се бараат начини како овие региони да станат привлечни за инвестиции и привлечни за нови, незагадувачки индустрии. Впрочем, зошто се зборува за намалување на данокот за одредени високоплатени професии (како што се програмерите), а тоа истовремено не се условува со релокација на овие професионалци во регионите кои би имале значителна придобивка од нивното присуство бидејќи нивните високи приходи би придонесле кон движење на локалната економија? Зошто не се зборува како да се поддржат микро и малите бизниси или индивидуалните производители во регионите со термоелектрани? Зошто не се зборува за мали локални енергетски заедници или за микро и мали локални системи за греење? Сите овие (и повеќе) можности и идеи би излегле во јавниот дискурс доколку се спроведе консултативен процес за тоа како да се поттикне развојот на регионите каде има термоелектрани како дел од процес за развој на територијален план за праведна транзиција (или негов еквивалент).
Територијалните планови за праведна транзиција се услов за добивање средства од Фондот за праведна транзиција кој функционира во Европската Унија и е достапен за земјите членки на унијата. За земјите од западен Балкан засега не постои ваков фонд, но никој не нѐ спречува да научиме од искуствата на земјите кои имаат вакви планови, напр. соседна Грција и да го испланираме развојот на Кичевскиот и Битолскиот регион согласно барањата на фондот. Територијалниот план за праведна транзиција ги дава деталите на процесот на транзиција кој ќе биде применет во дадениот регион за да се осигура дека економијата на тој регион ќе биде климатски неутрална. Овој план содржи временска линија на активностите, вклучително и планираните инвестиции и е во согласност со долгорочните национални стратегии. Неговиот фокус е на диверзификација на локалната економија и давање нови вештини на работниците или унапредување на вештините кои веќе ги имаат за да се овозможат подобри и порелевантни можности за вработување. Во ситуација кога е веќе одлучено дека термоелектраните ќе се затворат во догледно време, единствен избор за граѓаните кои живеат во регионите кои со тоа затворање ќе бидат засегнати е да бараат од локалната самоуправа и од националните донесувачи на одлуки нивниот регион да има ваков план за праведна транзиција кој ќе осигура дека никој нема да остане „на улица“.
Во рамки на проектот Граѓанските организации во акција за климатските промени, објавуваме јавен повик за изработка и спроведување на јавни кампањи во периодот од мар 2022 до мај 2024година.
Рокот за доставување на понудите е до 03 март 2022г.
Најнови коментари