Имплементацијата на Зелената агенда бара сериозни финансиски средства со оглед на нејзината сеопфатност. Се фокусира на воспоставување на одржлив економски развој и со тоа ќе биде неопходно финансиски и институционално да се поддржат оние решенија што имаат зелена перспектива. Предлогот на Инструментот за претпристапна помош (ИПА) III1 делумно претставува програмска рамка за имплементација на Зелената агенда. Според нацрт-предлогот, корисниците на ИПА се охрабруваат да работат на унапредување на енергетската ефикасност и зголемување на употребата на обновливи извори на енергија, со цел да ги насочат своите економии кон ефикасно искористување на ресурсите, сигурни, одржливи и ниско-јаглеродни модели на работење во согласност со пошироките цели на ЕУ коишто најмногу се однесуваат на климатските активности и заштитата на животната средина. Албанија, Црна Гора, Северна Македонија и Србија имаат пристап до Повеќегодишната програма за рурален развој во рамките на Инструментот за претпристапна помош (ИПАРД)2. ИПАРД програмите содржат сет од 11 мерки. Во рамките на секоја од нив, корисниците можат да постават приоритети и да ги изберат секторите за кои сметаат дека треба да добијат помош.
Инвестициската рамка за Западен Балкан3 е еден од мешовитите финансиски инструменти со којшто може да се поддржи постигнувањето на целите на Зелената агенда. Тој веќе е активен во областа на енергетиката и заштитата на животната средина. Во согласност со претстојната повеќегодишна рамка, ЕУ е подготвена преку Инвестициската рамка за Западен Балкан да обезбеди грантови за инвестиции и градење на капацитети во овие области. Фондот за зелен раст4, структуриран како јавно-приватно партнерство, може да обезбеди финансирање на зелени инвестиции, додека Регионалната програма за енергетска ефикасност5 може да ја поддржи економската трансформација и имплементацијата на правото на ЕУ за енергетска ефикасност во комбинација со финансирање на компании, домаќинства и субјекти од јавниот сектор коишто инвестираат во енергетската ефикасност.
За крај, проширувањето на Гарантниот фонд за Западен Балкан6 (EFSD +), наследник на тековниот Европски фонд за одржлив развој (EFSD)7, може да се гледа како можност за привлекување на приватни средства за зголемување на зелените инвестиции во релевантни области, зајакнување на конкурентноста и отворање на нови работни места.
Поддржано од „GEAR – Green Economy for Advanced Region“ финансиран од Европската Унија во рамки на Програмата за поддршка на граѓанско општество и медиуми зa 2016-2017.
Западниот Балкан е област многу богата со растителни и животински видови, вклучувајќи ги и бројните ендемски видови. Таквото богатство обврзува во овој регион да бидат насочени дополнителни напори кон заштита на биодиверзитетот и екосистемите, каде што од помош можат да бидат и препораките на Зелената агенда за усогласување со законодавството на Европската унија. Земјите од Западен Балкан располагаат со многу сеопфатни и значајни решенија и политики поврзани со оваа област. Меѓутоа, постојат очигледни проблеми кога станува збор за нивната примена. Овие проблеми во голема мера може да се идентификуваат преку недостатокот на поврзување на политиките за заштита на природата со политиките поврзани со економските, деловните и други активности. Една од препораките во оваа област е соработката со земјите членки на ЕУ во областа на развивање ефикасно управување со шумарскиот сектор, како и спречување нелегален извоз на суровини од дрво во земјите на ЕУ.
Со своите стратегии земјите од регионот треба да се приближат кон Новата шумарска стратегија на ЕУ1, којашто треба да послужи како збир на насоки за пошумување во земјите, но и да ја стимулира биоекономијата. Така, Зелената агенда го поттикнува усвојувањето и спроведувањето на мерките коишто се однесуваат на спречувањето на илегалната сеча и промовирање на создавање синџир на вредност и производство без обешумување и уништување на природните живеалишта. За остварување на овие цели, освен стратешкото планирање, особено е важна и регионалната соработка, па затоа треба да се посвети поголемо внимание на механизмите како што се работните групи за биодиверзитет во Југоисточна Европа и на тој начин заеднички да работат на зајакнување на регионалната позиција во глобалната агенда за биодиверзитет во согласност со стратешките цели на ЕУ. Размената на знаења е исто така многу важна, па затоа треба да се унапреди соработката помеѓу истражувачките центри на Западниот Балкан и Европската унија, како и да се разгледа создавањето на единствен информативен центар за биодиверзитет на Западен Балкан.
Поддржано од „GEAR – Green Economy for Advanced Region“ финансиран од Европската Унија во рамки на Програмата за поддршка на граѓанско општество и медиуми зa 2016-2017.
На Западен Балкан, земјоделството и сродните сектори сочинуваат околу 10% од БДП, додека во некои земји земјоделството, шумарството и рибарството вработуваат околу 20% од вкупната работна сила. Во случајот со Албанија, тој удел е дури 40%. Сепак, и покрај високо богатата база на природни ресурси, земјоделскиот сектор во овие земји се соочува со многу предизвици, па големите фарми се многу ретки, а продуктивноста на трудот и приносите се многу ниски поради недоволниот технолошки развој, неприлагодувањето на производствените капацитети и објекти со модерните стандарди и слично. Во исто време, побарувачката за храна расте и во однос на квалитетот и квантитетот. Со оглед на зголемениот туристички пазар и големиот извозен потенцијал, Агендата ја нагласува важноста од примена на стандардите на Европската унија во земјоделско-прехранбениот и примарниот производствен сектор, особено во делот поврзан со безбедноста на храната, здравјето на растенијата и животните, подобрување на биолошката безбедност на сточарските фарми, превенција и негување на животните и подобрување на капацитетите за земјоделското производство.
Она што исто така треба да се направи на ова поле е зајакнување на санитарните контроли долж целиот синџир на производство на храна, како и воспоставување и одржување на електронски системи за сертификација на храната со цел да се осигура нејзината безбедност. Агендата, исто така, посочи дека треба да се работи повеќе за да се покрене свеста на потрошувачите и да се промовира концептот на одржлива исхрана. Затоа, треба да се работи повеќе на промовирање на храна чие производство е еколошки безбедно и органски одгледувано, како и на намалување на употребата на синтетички хемикалии во производството на храна: пестициди, ветеринарни лекови и ѓубрива.
Агендата, исто така, ја нагласува потребата од зајакнување на соработката помеѓу научните и образовните институции со производителите и преработувачите во земјоделско-прехранбениот сектор со цел да се олесни преминот кон иновативни и еколошки прифатливи технологии и методи за одгледување. Кога станува збор за руралните области, програмата Лидер1 се обидува да го поттикне нивниот развој, како и модернизацијата на физичката сопственост во земјоделско-прехранбениот сектор и унапредувањето на руралната инфраструктура во рамките на ИПАРД2. И во овој дел се нагласува важноста од примената на обновливите извори на енергија и современата технологија со усвојување на мерки за прилагодување кон климатските промени во земјоделството.
Поддржано од „GEAR – Green Economy for Advanced Region“ финансиран од Европската Унија во рамки на Програмата за поддршка на граѓанско општество и медиуми зa 2016-2017.
Без премин кон циркуларна економија, концептот на климатска неутралност предвиден со Зелениот план не може да се оствари. Циркуларната економија треба да влијае врз намалувањето на товарот и користењето на природните ресурси, а во исто време да го стимулира економскиот раст и вработувањето. За да заживее концептот на циркуларна економија, најпрво неопходно е да се направи драстичен пресврт во производствениот процес и животниот циклус на производите, од самиот дизајн, видот на суровините и енергијата којашто ќе се употребува, до потрошувачката.
Во исто време, треба да се стремиме да генерираме што е можно помалку отпад, а и доколку постои, треба да се искористи како ресурс во некое друго производство. Регионот во суштина треба да се стреми кон тоа да го сведе на минимум влијанието на потрошувачите и да ја зголеми циркуларната употреба на материјали. Една од претпоставките на кружната економија е да обезбеди одржливо управување со суровините. Затоа, за да се постигне циркуларната економија, треба да се помине долг пат на употреба на што е можно повеќе суровини и материјали коишто можат да се рециклираат, на создавање на кружни индустриски локации, нови и одржливи бизнис модели, а кога производот на крајот ќе стане отпад, да се обезбеди ефикасно рециклирање чиј резултат ќе биде висококвалитетна секундарна суровина.
Циркуларната економија го застапува иновативниот и ефикасниот начин на производство, па Зелената агенда ги охрабрува и производителите и потрошувачите да применуваат нови технологии. На прво место, Западниот Балкан треба целосно да го усогласи своето законодавство со законодавството на ЕУ за отпад, вклучувајќи го и рециклирањето и намалувањето на депониите. Со други зборови, неопходно е да се вложат големи напори за развој на одржлив начин на живот, а не само на производство, туку и за насочување на сите фактори во општеството, од потрошувачите до владата, кон одржливи решенија во сите области, а не само кога станува збор за производството.
Неопходно е да се обезбеди ефикасно прибирање и управување со отпадот, како и да се изградат капацитети за рециклирање, така што земјите ќе можат во иднина да ги користат ресурсите што моментално завршуваат на депониите. Агендата, исто така, ја нагласува важноста на регионалниот договор кога станува збор за загадувањето со пластика, при што особено внимание се посветува на прашањето за решавање на загадувањето на крајбрежјето и морињата. Воспоставувањето на политики за одржлив развој и иновации преку примена на стратегии за паметна специјализација е поставено како еден од приоритетите во оваа област.
Поддржано од „GEAR – Green Economy for Advanced Region“ финансиран од Европската Унија во рамки на Програмата за поддршка на граѓанско општество и медиуми зa 2016-2017.
Западен Балкан е еден од деловите на европскиот континент којшто е најпогоден од климатските промени. Постигнувањето на европската климатска неутралност до 2050-та година значи воспоставување промени со далекусежни ефекти низ целиот регион. Искуството на Европската унија во оваа област може да послужи како отскочна штица за Западен Балкан во напорите да се спротивстави на климатските промени, а истовремено намалувајќи го влијанието врз нејзиниот развој.
Зелената агенда за Западен Балкан претставува серија насоки кои меѓу другото го третираат прашањето за климатските промени, енергијата и транспортот. Кога станува збор за овие теми, на земјите од Западен Балкан им се препорачува да го усогласат своето законодавство со законодавството на Европската унија. Исто така, за овој регион потребно е да се подготви и имплементира долгорочна климатска адаптација, но и стратегии за зголемување на отпорноста, а притоа особено да се води грижи за заштита на инвестициите од негативните ефекти на климатските промени. Земјите од регионот генерално се охрабруваат да го истражат својот потенцијал за вклучување во Европската шема за тргување со емисиите на штетни гасови1, како и да инсистираат на поголема употреба на поздрави алтернативи за фосилните горива. Овие земји, исто така, треба да работат на пристапување кон Европскиот климатски пакт2 и да ги следат активностите преземени во рамките на истиот. Исто така, за овие земји, еден од приоритетите треба да биде и развојот на националните планови за енергија и клима. Покрај тоа, препорачливо е да се реновираат јавните и приватните згради во согласност со принципите на енергетската ефикасност, што наскоро би требало да биде поддржано од страна на ЕУ со вклучување на земјите од Западен Балкан во Европскиот бран на обнова3.
Кога станува збор за транспортот, Западниот Балкан се соочува со многу застарена инфраструктура, неразвиена транспортна мрежа поради недоволни инвестиции и лошо одржување, железница зависна од фосилни горива и сé уште во голема мера воопшто не-електрифицирана, дотрајана и неразвиена логистика. Зелената агенда силно препорачува најпрво реформирање на железничкиот сообраќај, со што ќе се дефинираат железничките коридори, како и стратегијата за зголемување на капацитетите. Препорачливо е да се применат техничките стандарди на Европската унија за сите форми на сообраќај со развој на поеколошки начини на транспорт. На земјите од регионот, исто така, им се препорачува да развијат и спроведат регионален акционен план за олеснување на транспортот, на којшто треба да работат заедно, особено во делот којшто се однесува на граничните премини. Покрај тоа, земјите треба да спроведат акционен план за безбедност на патиштата заедно со акциониот план за патишта, вклучувајќи го и нивното одржување, како и воведување и подобрување на интелигентни транспортни системи.
Поддржано од „GEAR – Green Economy for Advanced Region“ финансиран од Европската Унија во рамки на Програмата за поддршка на граѓанско општество и медиуми зa 2016-2017.
Најнови коментари