На 25-ти и 26-ти септември 2024 година, претставници од граѓански организации и универзитети од Битола учествуваа на студиска посета во регионите со јаглен во Грција, со цел да се истражат искуствата на соседната земја во спроведувањето на процесот на енергетската транзиција. Оваа иницијатива беше дел од напорите да се пренесе добрата пракса и знаење од Грција за тоа како земјата се движи кон обновливите извори на енергија, заменувајќи ја употребата на јаглен. Посетата вклучуваше работилници, дискусии и теренски посети, кои даваа практична слика за процесите што се одвиваат во Грција.
Ден 1: Солун и посета на соларна електрана во Касандриа Првиот ден од студиската посета започна со воведна работилница и предавање во хотелот „Holiday Inn“ во Солун. Г-ѓа Иоана Теодосиу од организацијата Green Tank ги презентираше главните аспекти, предизвици и можности на процесот на енергетска транзиција во Грција. Таа нагласи дека јазот меѓу јагленот и обновливите извори на енергија се зголемува во последните три години, со 85,8% намалување на емисиите на стакленички гасови во 2023 година во споредба со 2005 година.
Г-ѓа Теодосиу го спомена и постепеното укинување на операциите на јаглен, како што е објавено од Грчката државна компанија за производство на енергија – PPC, со затворањето на најновата термоелектрана „Ptolemaida V“ во 2026 година, која започна со работа во декември 2022 година. Овој потег ќе ја забрза транзицијата од јаглен до 2028 година, што укажува на потребата за зголемени инвестиции во технологии за складирање на енергија од обновливи извори како ветерот и сончевата енергија. Уште еден чекор во овој процес на енергетска транзиција се и енергетските задруги кои бројат околу 1600 во Р. Грција.
По оваа презентација, учесниците имаа можност да се запознаат со WEnCoop, првата енергетска задруга во Грција и единствена во Европа која е составена исклучиво од жени. Оваа задруга, основана од 60 жени претприемачи во 2020 година, има инсталирано соларна електрана со капацитет од 1 MW во Касандра, а сега брои 73 членови. Претставничките на WEnCoop споделија како ја започнале оваа идеја, која на почетокот била прифатена со скептицизам, но сега претставува успешен модел на женско претприемништво во енергетскиот сектор. Г-ѓа Катарина Гани, директорка на WEnCoop, објасни дека 1 MW соларната електрана генерира годишен приход од 100.000 евра, со очекување инвестицијата да се врати за шест години. Членовите и директните корисници на WEnCoop се жени од различно потекло кои живеат во ранливи грчки заедници. Нивната цел е не само да го прошират капацитетот на електраната, туку и да ги инспирираат жените ширум земјата да се вклучат во процесите на енергетската транзиција. На крајот, се посети и електраната во Касандра и добивме практичен увид во нејзиното функционирање и позитивното влијание врз климата и родовата еднаквост.
Ден 2: Посета на Универзитетот на Западна Македонија во Кожани и работилница за праведна транзиција Вториот ден беше резервиран за посета на Кожани, регион кој некогаш беше најголемиот регион за ископ на лигнит во Грција и дом на најголемата електрана на јаглен во земјата. Регионот сега поминува низ значајна трансформација, со затворање на јагленокопите и електраните и нивно заменување со соларни и други обновливи извори на енергија.
Работилницата се одржа на Универзитетот на Западна Македонија – UOMW во Кожани, каде што експерти и професори, како што се проф. д-р Теодорос Теодулидис, проф. д-р Елена Грива и вонр. проф. д-р Лефтерис Топапоглу, ја отворија дискусијата за праведната енергетска транзиција. Презентациите ги истакнаа предизвиците со кои се соочува Западна Македонија, но и напредокот во замената на термоелектраните со соларн електрани, како и плановите за дигитална трансформација и зголемување на енергетската ефикасност во регионот.
Константина Николаиду, докторанд од ENTRA Lab, и вонр. проф. д-р Георгиос Паранас од Научниот комитет на Институтот – UOMW, го презентираа моменталниот статус на транзицијата во регионот и можностите за технолошки имплементации за модернизација на постоечките термоелектрани. Вонр. проф. д-р Никос Плоскас и вонр. проф. д-р Рафаела Елени Сотиропулу од Универзитетот ги презентираа истражувањата поврзани со дигиталната трансформација и паметните градови, енергетската ефикасност, како и квалитетот на воздухот и климатските промени. Истражувањата покажуваат значително подобрување со замена на валканите извори на енергија со обновливи извори енергија, што е потврдено од лабораторијата на факултетот, која е опремена со најсовремени инструменти за следење на квалитетот на воздухот.
Оваа студиска посета претставуваше одлична можност, особено за учесниците од Битола, да видат од прва рака како регионот, кој беше целосно зависен од јаглен, сега со зголемен чекор ги имплементира обновливите извори на енергија и ги користи еколошките, енергетски и социјалните придобивки во процесот на праведна транзиција. Претставниците од Битола, доаѓајќи од регион со слични предизвици како Западна Македонија, се инспирирани од виденото и добија појасна визија за репликација на успешните модели, кои можат да донесат корист за сите засегнати страни во процесот на праведна енергетска транзиција. Оваа студиска посета е важен чекор во зајакнувањето на меѓусебната соработка помеѓу земјите во регионот и унапредувањето на напорите за ублажување на климатските промени и преминот кон одржливи извори на енергија.
Студиската посета е дел од проект финансиран од BMZ „Декарбонизација на Западен Балкан“ во партнерство со Germanwatch e.V., Balkan Green Foundation и Beogradska otvorena škola.
Како и многу земји од Западен Балкан, и Северна Македонија се соочува со значителни промени во климата поради екстремните временски услови. Периодите на топлотните бранови се посилни и подолги, дури и екстремни, а од друга страна, некогаш нормалните дождливи периоди на секои неколку дена сега се пократки со скромни врнежи, додека обилните дождови сега предизвикуваат штетни поплави. Ова, меѓу другото, предизвикува младите земјоделци да се откажат од земјоделството, додека многу млади Македонци бараат можности во странство. Ова беа само дел од пораките што дојдоа од учесниците на работилницата со наслов „Градење климатска отпорност и паметни енергетски системи“ организирана од Екоцивилизација, а предводена од д-р Виолета Булц и невладината организација Еко-Свест, како локален партнер, која се одржа во Скопје во среда, 18 септември.
Како што беше истакнато на климатската сесија предводена од климатологот Олександра Хераскина, Европа се загрева двојно повеќе од глобалниот пораст, но во свет со пораст на глобалните температури над 1,5 °C, луѓето од Западен Балкан мора да бидат подготвени да живеат со клима која е за 3 степени потопла. Извештајот на Светската метеоролошка организација (СМО) потврди дека 2023 година била најтоплата година досега, со просечна глобална температура блиску до површината на 1,45 °C над основната прединдустриска линија, потсети Хераскина. Прикажувајќи ја споредбата помеѓу климатските ризици и ранливоста меѓу Западен Балкан и земјите од ЕУ, Хераскина истакна дека топлотните бранови низ овој регион, вклучително и Северна Македонија, се очекува да се зголемат по интензитет, времетраење и фреквенција, веројатно за шест до осум пати годишно. Но, од друга страна, климатските промени се двигател за меѓусебно поврзани социјално-економски безбедносни ризици, бидејќи екстремните временски настани и исцрпувањето на подземните води доведуваат до продуктивност на трудот, социјална фрагментација, вода, храна, како и предизвици за енергетската безбедност, и сиромаштија, што е тесно поврзана со зголемените трошоци за живот и понатаму со политичката нестабилност и насилни конфликти.
Човековото здравје е под огромно влијание на сето тоа, па оттука се повеќе работи поврзани со климатските промени ставаат стрес на менталното здравје, додаде Хераскина, додека основачот на Екоцивилизација д-р Виолета Булц истакна дека затоа холистичкиот пристап е задолжителен, а климатските промени треба да бидат адресирани во сите можни области, вклучително и енергетскиот сектор каде што инфраструктурата е особено загрозена. Имајќи во предвид и здравјето на луѓето, дрвјата и зелените површини се клучен аспект во урбанистичкото планирање бидејќи треба да се изгради целата инфраструктура имајќи ги предвид климатските промени, додаде таа. Но, за да се одговори на сите клучни предизвици кои ги носат климатските промени, неопходно е да се стават конкретните проблеми „на маса“ и отворено да се разговара за нив – во дискусијата активно да се вклучат претприемачи, инженери, медицински професионалци, политичари, едукатори, екологисти, научници, земјоделци.
„Кога инженерот ќе добие конкретен проблем, тој веднаш ќе започне да го бара решението! таа ги уверуваше учесниците како електроинженер по струка и оттука ги покани да разговараат за болните теми со целосна транспарентност. Покрај важноста на идното инфраструктурно планирање, клучно е и за повторно прилагодување на постоечката инфраструктура”, рече Булц, поврзувајќи ги точките помеѓу сите сектори, од инфраструктурата до здравството, бидејќи сè што негативно влијае на нашата благосостојба, почнувајќи од безбедноста на домаќинствата и секојдневниот живот, директно влијае на човечкото ментално и целокупно здравје што доведува до благосостојба на целата цивилизација.
Северна Македонија историски се потпира на јаглен за производство на електрична енергија, но земјата прави значителни чекори во транзицијата кон обновливите извори на енергија, особено соларната и ветерната енергија. Владата ја започна „Националната енергетска стратегија“ за намалување на емисиите на јаглерод и зголемување на уделот на обновливите извори во енергетскиот микс. Значајни проекти вклучуваат изградба на соларни централи од големи размери, како што е соларната централа Осломеј со моќност од 10 MW, изградена на местото на поранешен рудник за јаглен. Оваа транзиција не само што ги намалува емисиите на стакленички гасови, туку и ја подобрува климатската отпорност преку диверзификација на изворите на енергија. Со намалувањето на зависноста од јаглен, Северна Македонија е помалку ранлива на нарушувања предизвикани од настани поврзани со климата, како што се недостигот на вода што влијае на јагленот и хидроцентралите. Од друга страна, обновливите извори на енергија, особено соларната, се препознаваат како сектор кој создава работни места и промовира одржлив економски раст во земјата, па и пошироко во регионот.
за координатор на експертски тим при изработка на тематски извештаи од Студија за валоризација на вредностите на Демиркаписката клисура и околината заради прогласување на заштитено подрачје
Центарот за истражување и информирање за животната средина „Еко – свест“ во рамки на регионалната иницијатива „Заедно за реките“ финансирана од The Nature Conservancy, објавува Повик за изразување на интерес до индивидуални експерти за координатор на експертски тим при изработка на извештаи од предвидените тематски области кои ќе бидат дел од Студија за валоризација на вредностите на Демиркаписката клисура и околината.
Цел на активноста Координацијата на спроведување на активностите на таксономските групи кои се зададаени во проектната документација и во условите на ангажирање на експертите е основен проектен процес преку кој се обезбедува навремено, точно и ефикасно завршување на активностите на квалитетен и професионален начин. Ова во себе вклучува високо ниво на комуникација и канализирање на изведба на активности според барањата на “Студија за валоризација на вредностите на Демиркаписката клисура и околината заради прогласување за заштитено подрачје”. Дополнително, координаторот треба да обезбеди успешна синхронизација на работата на експертите од таксономските групи со униформиран пристап кон собирање на теренските податоци притоа земајќи ги во предвид методологиите на теренска работа кон разните класи на видови и живеалишта. Очекуваме понуди од понудувачи кои е пожелно да ги исполнуваат следните критериуми:
Минимум 10 години искуство во областа на заштита на природата
Координирање на тимови на минимум 5 проекти поврзани со заштита на природата
Да има искуство во координација на студии за валоризација и/или ревалоризација
Да има искуство во Анализа на недостаток на податоци (ГАП анализа) со користење на ГИС алатка
Да има искуство во Анализа на сума на растер полигони со користење на ГИС алатка
Обем и детален опис на услугата Координатороот на ескпертскиот тим во календарскиот рок од 01.09.2024 до 31.12.2025 година, следејќи ја динамиката на активностите треба да ги спроведе следниве активности:
Комуникација со експертските тимови за различните таксономски групи
Контрола за навремено исполнување на роковите зададени од корисникот на Студијата и имплементаторот на Студијата
Анализа на недостатоци во познавањето на дистрибуцијата на видовите и живеалиштата
Создавање на план за теренски истражувања и динамика на реализација во насока на воспоставување на база на теренски податоци
Создавање на обрасци за:
Образец на база на податоци од литература во Ексел формат
Образец на база на податоци од теренските истражувања во Ексел формат
Образец на база на закани во Ексел формат
Образец за тематски извештај за сите таксономски групи одделно
Споделување на логистички податоци за рути и пристапни патишта од терен со соодветна оцена на пристапност
Систематски приод кон организирањето и координацијата на теренските истражувања на експертските групи за сите видови и типови на живеалишта
Подготовка на “Барање за дозвола за научно истражување во природата” која имплементаторот треба да ја достави до Министерството за животна средина и просторно планирање на Република Северна Македонија (МЖСПП како корисник на Студијата)
Изработка на технички извештај за “Спроведување на научно истражување во природата” до МЖСПП како одговор на обврските кои произлегуваат од добиената дозвола за научно истражување.
Услови на повикот и начин на пријавување На повикот може да аплицираат поединечни експерти. Заинтересираните кандидати кои ги исполнуваат условите, документите треба да ги достават во електронска верзија на е-пошта до [email protected] со назнака „Изразување интерес за координатор на експертски тим при изработка на тематски извештаи од Студија за валоризација на вредностите на Демиркаписката клисура и околината заради прогласување за заштитено подрачје“. Документи кои треба да се достават при изразувањето интерес:
Писмо за изразување интерес
Потпишана Потврда за посветеност: Кодекс на однесување на Еко-свест и декларација за судир на интереси (Анекс 1). Рокови и временска рамка за спроведување на активностите Повикот за изразување интерес е отворен до 23.08.2024. Координацијата ќе се спроведува од 01.09.2024 до 31.12.2025 година.
Еко – свест ќе ги контактира соодветните понудувачи, не подоцна од 7 дена од истекот на периодот за доставување на Писмо за изразување на интерес.
За сите прашања, контактирајте нè на [email protected] најдоцна до 20.08.2024 година. Пристигнатите прашања од кој било од заинтересираните понудувачи ќе бидат одговорени и објавени на веб-страницата на Еко-свест во коментари под објавата за повикот и достапни за сите. Доставените материјали остануваат во архивата на Еко-свест. Понудите кои ќе пристигнат по наведениот рок или без целосна документација, нема да бидат разгледувани.
Контакт лица: Ѓорѓи Митревски, Раководител на програма Води [email protected]
Со цел зајакнување на капацитетите и стратешкиот развој на општините во борбата со климатските промени се изработија Локални еколошки акциски планови за општините Кичево, Македонски Брод и Пласница.
ЛЕАПите се изработуваа како една од главните активности на проектот “Локални партнерства за локални климатски акции“ финансиран со институционален грант во рамките на проектот “ГОи во акција за климатските промени“
Овие три општини имаат потреба да ги зајакнат капацитетите особено во делот на справување со предизвиците поврзани со животната средина кои што се и најбројни во трите општини, а со недоволно административни капацитети за да се справат со истите.
Во рамките на сите ЛЕАП-и преовладуваат мерки за заштита на животната средина, намалување на загадувањето на воздухот, пошумување, раззеленување итн. Токму затоа во соработка со општините и локалните чинители беше одлучено во сите 3 општини да се засадат дрвја кои што се отпорни на климатски промени, но и кои што испуштаат високи проценти на кислород. Беа набавени 84 садници, додека пак вкупно беа посадени 120 садници како сопствен придонес на општините во акцијата. Акциите во сите три општини беа спроведени со присуство и активно учество на градоначалниците, локалните институции, училиштата, градинките итн.
Преку ваквото поврзување на сите локални чинители се настојува да се искористат максимално капацитетите кои што ги има заедницата и да се изработат мерки и активности кои што општините ќе ги реализираат и по завршувањето на проектот.
Здравата и чиста животна средина, која е Уставно загарантирано право на секој граѓанин на Македонија, зачувувањето на природата и подобрувањето на еколошките стандарди, како и амбициозните мерки за климатска акција кои ќе придонесат кон видно подобрување на квалитетот на живот и благосостојба на луѓето мора да станат главен приоритет за новата Влада.
Еко-свест испрати писмо со предлози со кое го дава својот приднес кон програмата на новата Влада и ги образложува мерките за секоја од компонентите за заштита и унапредување на животната средина. Поконкретно, како приоритети ги наведува важноста за превземање на мерки и активности насочени кон декарбонизација и климатска акција, обезбедување на „паметна“ енергија за сите, расчистување на историските жешки точки, подобрување на квалитетот на воздух, обезбедување на соодветна заштита за природата и водите и реализација на проектите кои ќе овозможат развој на циркуларната економија во земјата.
Граѓаните во последната деценија станаа видно загрижени за состојбите со животната средина бидејќи истите влијаат врз нивното здравје. Потребно е новата Влада фокусот да се стави на заштитата на човекото здравје преку заштита и унапредување на животната средина, како и зголемување на стандардите кои ќе придонесат кон превенција на загадувањето на природата.
„Секоја политика и одлука која влијае врз животната средина, е политика која влијае на нашето здравје. Носењето одлуки во интерес на заштитата на здравјето на граѓаните на Македонија треба да е врвен приоритет на новата Влада која ќе се формира по Парламентарните избори 2024 година.“- изјави Ана Чоловиќ Лешоска, извршна директорка на Еко-свест
Здружението Еко-свест со своите стручни познавања стекнати во текот на 22 години работа на полето на заштита на животната средина и климатска акција е отворено за дискусија и помош во имплементација на најдобрите политики и мерки во овие области кои ќе овозможат подобрување на животот и благосостојбата на граѓаните на Македонија.
Најнови коментари