by Elena Nikolovska | Jan 30, 2024 | Енергија, Клима, Објави, Области, Соопштенија
Најновата студија покажува дека стратегиите и плановите за гасификација на државата ги потценуваат трошоците и ги преценуваат можностите на гасификацијата. Трошоците за изградба на целата гасна мрежа во државата може да надминат високи 1 милијарда евра. Притоа, со високите трошоци за инвестиции доаѓаат и високи трошоци за крајните корисници, што го прават приклучувањето кон овој енергенс неприфатливо скапо. Наспроти тоа, со истите тие средства би можело да се направат значителни мерки за енергетска ефикасност и производство на енергија во секое домаќинство.
Студијата иницирана од Еко-свест и изработена од Регионалниот центар за истражување на енергетски политики од Унгарија- РЕКК изработена од унгарски експерти направи анализа на состојбата и даде јасни заклучоци и насоки.
Студијата укажува дека цените на гасот во последниве години станаа многу нестабилни, а со тоа и трошоците за изградба на гасоводите се зголемија. РЕКК проценува дека треба да се очекува зголемување од најмалку 35 отсто во споредба со проценките во планот за гасификација, што ќе доведе до вкупни трошоци за изградба од 791 до 1,086 милијарди евра за гасоводната мрежа, без трошоци за користење на земјиштето и дополнителни инвестиции во компресорите.
Дополнително, трошоците за приклучоци, користењето на гасот и набавка на опрема ги надминуваат финансиските можности на доминантен дел од домаќинствата што евентуалното префрлање на овој енергенс го прави неисплатливо и тешко изводливо.
Под претпоставка дека корисниците на системот плаќаат за развојот и функционирањето на мрежата студијата проценува дека мрежната тарифа ќе се движи од 12 до 26,6 EUR/MWh што е 100 до 300 отсто повисоко од сега. Тоа укажува дека според сегашните регулативи, трошоците за мрежата се потценети.
Експертското моделирање на РЕКК откри дека доколку домаќинствата и другите корисници треба да ги платат вкупните трошоци за инвестирање во мрежата, мрежните тарифи би биле толку високи што ниту едно од домаќинствата нема да се префрли на гас.
Плановите за гасификација на Северна Македонија претпоставуваат високи стапки на поврзување на домаќинствата со гас. На пример, студијата на ЕБОР од 2020 година претпоставува дека ќе се приклучат од од 55 до 100 проценти од домаќинствата во зависност од општината. Но, оваа проценка се заснова на искуства од странство, додека во Македонија до 2022 година поради високата цена беа потребни повеќе од 12 години да се приклучат само 503 корисници директно на дистрибутивната гасоводна мрежа во Скопје, Куманово и Струмица.
РЕКК разгледа и што друго може да се направи со парите што се очекува да се потрошат за гасоводната мрежа. Откри дека, со шема во која државата покрива 90 отсто од трошоците и остава 10 отсто на домаќинствата, 49 отсто од едносемејни куќи може да бидат обезбедени со соларни фотоволтаични инсталации, а 40 отсто со топлонски пумпи (воздух-воздух) или 15 отсто би можеле да имаат термичка изолација.
„Кога станува збор за субвенционирање на одредени мерки во овој сектор, опцијата за овозможување на субвенции од државата за приклучување кон гасната мрежа се смета за неоправдано бидејќи јавните пари треба да се трошат за одржливи и еколошки алтернативи, а не за фосилни горива кои за кратко време ќе треба да се напуштат“, изјави Ана Чоловиќ Лешоска, извршна директорка на Еко-свест и иницијатор на студијата.
Со постоењето на реални одржливи опции, крајно време е Северна Македонија да ја преиспита својата потрага по фосилен гас и да ги ревидира своите енергетски планови за да подобро се прилагоди за следните децении. Поддршката од Европската комисија и европските јавни банки треба да оди во насока на намалување на користењето на фосилни горива, а не кон стимулирање на нивното зголемено користење на сметка на граѓаните.
Студијата на РЕКК може да се преземе од следниот линк.
by Elena Nikolovska | Dec 18, 2023 | Клима, Објави, Области, Соопштенија
Носењето на политики од јавен интерес во сите сектори, но особено во секторите од значење за заштита на животна средина и климата мора да се случува во процес во кој се вклучени сите засегнати страни, а јавноста и особено локалните заедници се соодветно информирани, беше главната порака од овогодинешната средба на коалицијата за клима на граѓанските организации.
На 15 и 16 декември, 2023 година во Скопје се одржа годишната средба на Националната Коалиција за клима на граѓанските организации кои работат на полето на заштита на животната средина и климатските промени. Целта на средбата беше да ја сумира работата на граѓанските организации од секторите заштита на животна средина и климатските промени во изминатиот период. Се работеше и на информирање на членките за актуелните случувања во сектори клима, како и секторски реформи кои државата ги спроведува во делот на климатските промени.
„Да се биде амбициозен претставува предизвик, но ние тоа го гледавме и сè уште го гледаме како можност која е од корист за нашиот народ и за нашата економија“ – рече заменик министерката Оџаклиеска, додавајќи дека „ние преку сопствениот пример покажуваме дека имањето визија и амбициозните долгорочни и среднорочни цели се остварливи со заедничка и партнерска акција.
„Граѓанските организации се клучен двигател на глобалните напори за постигнување јаглеродна неутралност. Додека владите, бизнисите и академијата имаат важна улога, притисокот да се променат неодржливите практики, да се оттргнат луѓето од нивните комфорни зони и да се комуницира дека има надеж во колективната акција мора да дојде од долу нагоре, а тоа е нешто кое граѓанскиот сектор го прави најдобро“. – рече НЕ. Ами Ларсон Јаин, Амбасадорка на Шведска.
„Коалицијата за клима јасно покажа, особено во минатата година, дека е активна мрежа која постојано ги следи тековните случувања и е подготвена заедно да реагира, како коректор на власта во клучни процеси поврзани со заштитата на животната средина.“ – изјави Ана Чоловиќ Лешоска, Извршна директорка на Еко-свест.
Националната коалиција за клима на оваа дводневна средба работеше на подготовка и усвојување на свои заеднички позиции и барања за тековните случувања во секторите клима и енергија, но и на Стратешкиот план за работа за 2025-2030 на коалицијата и планирање на идни активности и чекори.
Коалицијата за клима претставува најголемата неформална мрежа на повеќе од 70 граѓански организации и експерти кои работат на прилагодување и ублажување на климатските промени.
Работата на Коалицијата за клима на ГО и годишната средба се поддржани преку проектот „Граѓанските организации во акција за климатските промени“ финансиран од владата на Шведска, спроведуван од Еко-свест, Македонското здружение на млади правници (МЗМП) и Организација за поврзување на природни вредности и луѓе (ЦНВП Македонија).
by Elena Nikolovska | Nov 21, 2023 | Активно граѓанство, Блог, Води, Енергија, Клима, Објави, Области, Природа
По објавувањето на Извештајот за напредокот на Македонија кон ЕУ, Центарот за истражување и информирање за животна средина Еко-свест го објавува својот став и коментари по избрани делови од овој извештај. Поконкретно, дава свое мислење за Поглавјето Енергетика и избрани делови од Поглавјето Животна средина.
На почетокот, општ коментар за состојбата која се проценува оваа година е дека многу од клучните закони во овие две поглавја кои се во фаза на изработка повеќе од 5 години сеуште не се усвоени со што директно се запрени процесите за декарбонизација и соодветна заштита на воздухот и природата во земјата. Сериозно недостасуваат институционални и технички капацитети за имплементација на законите кои се усвоени или ќе се усвојат. Спроведувањето на политиките и мерките се одвива многу бавно и некоординирано.
За секторот животна средина потребно е значително да се подобрат административните и инспекциските капацитети и да започне имплементација на структурни реформи во сите сектори. Нецелосна и несоодветна имплементација на директивите за оцена на влијанието на животната средина и стратегиска оцена на животната средина негативно влијае на сите сектори во ова поглавје. Учеството на јавноста во донесувањето одлуки во област на животната средина останува како предизвик на локално и национално ниво.
Енергија
Потребно е подобрување на рамката за управување и институционалните капацитети за имплементација на законите и политиките, особено за регулативата за енергетска ефикасност за која има ограничен човечки и технички капацитет во Секторот енергија во Министерството за економија.
Поради ограничени домашни и увозни ресурси за ТЕЦ Осломеј и РЕК Битола потребно е да се забрза транзицијата кон зелена енергија и инвестиции во обновливи извори на енергија која треба да вклучи и мерки за ублажување на негативните социјални и економски влијанија. Но, зелената транзиција не смее да подразбира долгорочна зависност од фосилни горива кои се сметаат за горива за транзиција како што е тоа фосилниот гас. Градење на нова гасоводна мрежа во нашата држава бара енормни финансиски ресурси кои, доколку се вложат во овој енергенс, ги оневозможуваат инвестициите во вистинската зелена транзиција кон обновливи и одржливи начини на производство на енергија.
Директивата за обновливи извори на енергија сеуште не е транспонирана, инвестициите во пренос и складирање на енергија треба да се промовираат и подобрување на мрежата е клучно. Административните процедури за поставување на фотоволтаици на згради се комплицирани и претставуваат пречка за нови инвестиции.
Потребно е ревизијата на Стратегијата за енергетика да ги задржи и унапреди зацртаните енергетски цели за напуштање на јагленот како главен енергенс до 2030 година и да ги преслика сите Европски насоки за декарбонизација и трансформација на целиот енергетски сектор. Но, во овој процес, потребно е јасно да се дефинира патоказот по кој државата ќе чекори за да ги постигне тие цели, односно, неопходно е да се утврдат стратешките приоритети и конкретни проекти и инвестиции за плановите да станат реалност.
Клима
Извештајот за напредок во секторот клима повеќе години наназад забележува дека е потребно е да се имплементира Договорот од Париз, да се донесе законот за климатска акција и Националниот план за адаптација како клучни политики и закони кои ја поставуваат рамката за климатска акција на земјата. И покрај тоа што законот за климатска акција е во фаза на изработка повеќе од пет години, моментално е сеуште во фаза на меѓуресорска координација и добивање мислења од другите ресори. Станува збор за закон со зголемени обврски за институциите, но обврските за транспонирање на ЕУ регулативата од оваа област се зголемуваат секоја година, а ние сеуште работиме на првична законска рамка за клима.
Овој закон содржи данок за јаглерод како една од клучните алатки во напорите за намалување на емисиите на стакленички гасови и декарбонизација на сите сектори во земјата како и рамка за следење и известување за емисиите и координација на сите активности за климатска акција. Данокот на јаглерод како механизам за финансирање на мерките и активностите за климатска акција, испраќа и порака до секторите кои емитуваат емисии на јаглерод како енергетиката, цементната индустрија и металургијата дека мора да ги забрзаат напорите кон транзиција на чисти технологии меѓутоа и порака до граѓаните дека и големите загадувачи и физичките лица ги споделуваат истите обврски за постигнување на климатските цели.
Без овој закон земјата останува без клучни механизми за следење, известување и намалување на емисиите на стакленички гасови.
Недостасува координација и комуникација помеѓу сите релевантни институции и агенции со надлежности во спроведување на мерките за климатска акција кои потекнуваат од Долгорочната стратегија за климатска акција што е видливо во најновите предлог- измени на релевантни закони и стратегии каде воопшто не се пресликани зацртаните климатски цели.
Природа
Потребно е намалување на локализирано и дисперзирано загадување на слатководните ресурси.
Процесот на прогласување на заштитени подрачја треба да се забрза, особено за оние за кои веќе постојат одлуки за прогласување (Охридско езеро, Студенчишко блато, Белчишко блато, Кањонот на Матка). Дополнително треба што поскоро да се започне процесот на повторното прогласување на подрачјата и назначување на управители со цел нивно ефективно управување (Демиркаписка клисура, Таорска клисура, Долна Брегалница).
Законот за заштита на природа треба да биде усвоен што поскоро. Овој закон треба да воведе механизам за соодветна проценка на инфраструктурни проекти и нивното влијание врз природата во согласност со ЕУ Директивата за живеалишта и Директивата за птици. Неопходно е што поскоро да се воспостави механизам за одржливо финансирање за заштитата на природата кој ќе овозможи финансирање на заштитените подрачја и ангажирање на потребните административни капацитети за управување. Со приклучувањето на земјата во LIFE програмата ќе се овозможи поддршка во активностите за зачувување на биодиверзитетот и климатска акција.
За повеќе информации контактирајте нѐ преку
[email protected]
by Elena Nikolovska | Sep 7, 2023 | Енергија, Клима, Соопштенија
Потребно е усогласување на законите и подзаконските акти со моменталните состојби со цел да се создаде овозможувачка околина за зголемено користење на обновливите извори на енергија од домаќинствата- процес кој ќе ја забрза енергетската транзиција и ќе ги ублажи последиците од климатските промени.
Центарот за истражување и информирање за животната средина Еко свест Скопје, Македонското здружение на млади правници, Институтот за економски и енергетски политики и истражувања, Македонската платформа против сиромаштија и Солар Македонија во периодот од ноември 2022 година до август 2023 година ги анализираа условите за поставување различни типови на соларни системи на покривите на домовите.
„Целта на истражувањата беше да пронајдат слабостите во правната рамка за инсталирање фотоволтаични системи и да се предложат конкретни измени со цел да се создаде овозможувачка околина за зголемено користење на обновливите извори на енергија од домаќинствата – процес кој ќе помогне да се забрза енергетската транзиција во Македонија.“ – вели Елена Николовска, програмски координатор за клима од Еко-свест.
При изработка на анализите се спроведоа неколку фокус групи со граѓани, споредба на регулативата со државите од регионот за да се пронајдат успешни примери, а експертите изработија и детална техно-економска анализа за исплатливост за домаќинствата од поставување на фотоволтаични, фото- термални и термални системи. Постојат сериозни пропусти во правната регулатива, неусогласенот на терминологијата со постоечките расположливи технологии и капацитети и неусогласеност со други релевантни закони и подзаконски акти кои се пречка за граѓаните да ги користат поволностите од обновливи извори на енергија.
Потребно е да се направат измени на Правилникот за обновливи извори на енергија со цел фотонапонските системи да бидат исплатливи и привлечни за домаќинствата и зголемување на вкупната инсталирана моќност на фотонапонските системи за домаќинствата од 6 kW на 9 kW како и да се промени формулата за вреднување на вишокот произведена електрична енергија на начин што откупната цена на вишокот на електрична енергија од фотонапонските систем да биде иста со цената по која домаќинствата ја купуваат електричната енергија од универзалниот снабдувач.
Некои од клучните измени кои треба да се предвидат во законот за градење е постапка за поставување на други типови соларни системи како и воведување на обврска за задолжително поставување фотонапонска електроцентрала при изградба на нов објект, односно при реконструкција на објектите.
Системот за субвенционирање на трошоците за сончеви термални колекторски системи мора да се преобмисли особено правилото прв дојден прв услужен кое е нецелисходно, предлагаме доделувањето на надоместокот да се врши по принципот сите лица кои аплицирале и ги исполнуваат условите да добијат надоместок на дел на трошоците во висина пропорционално со предвидените средства со програмата.
Со оглед на тоа дека во моментов се случуваат важни процеси на измени во секторот енергија со цел забрзување на енергетската транзиција и усогласување со европското законодавство ние испративме и отворено писмо до Владата и институциите и се надеваме дека нашите препораки ќе бидат земени во предвид, а се со цел да се намалат и ублажат последиците од климатските промени и подобрување на квалитетот на воздух во државата.
Отворено писмо до Владата на Р.Македонија.
by Elena Nikolovska | Jun 23, 2023 | Енергија, Клима, Настани
За еден вложен денар може да се создаде вредност како за три. И преполовени емисии на стакленички и загадувачки гасови, а со тоа и намален број на луѓе со здравствени проблеми и намалени трошоци за јавното здравство и намалено влијание врз природата. Тоа може да бидат дел од резултатите од опсежна политика за енергетска ефикасност. Но, и покрај тоа што овој поим со години е присутен насекаде во јавната сфера, тој не е поткрепен со соодветни политики, информации и пред сѐ пари.
Во суштина тоа е една од најефикасните, а најзапоставени начини за справување и ублажување на климатските промени. Енергетската ефикасност овозможува наместо постојано да ја водиме трката за зголемување на производството на енергија за да ги задоволиме растечките потреби, да ги лоцираме местата каде непотребно ја трошиме енергијата која веќе ја произведуваме и од неа да извлечеме многу повеќе вредност. Со тоа можеме да заштедиме на отворање на нови рудници или централи за енергија. А такви места имаме многу и за тоа денеска има и нова достапна технологија.
Ова беа дел од темите на кои се осврнаа говорниците на панел дискусијата „Потрошувачите во срцето на енергетската политика“ организирана од Организацијата на потрошувачи на Македонија – ОПМ и Еко-свест.
„Ние ја сметаме енергетската ефикасност како една од главните, клучни климатски акции, но за жал таа не е многу присутна како тема, ниту како финансиска импликација во буџетите. Таа е занемарена како една од климатските акции кои може да имаат значително влијание врз подобрување на состојбата не само за секое домаќинство, туку, и на целосната економија“ рече Ана Чоловиќ од Еко-свест потенцирајќи дека анализите покажуваат дека енергетската ефикасност има поголем потенција за создавање на „зелени“ работни места споредено со работата во нашите најголеми електрани.
Маријана Лончар Велкова од ОПМ посочи дека домаќинствата и малите потрошувачи се надвор од фокусот на енергетските политики. Споредено со други земји, во Македонија се нудат мали бенефиции и поттици за инсталирање на соларни панели, но и за набавка на нови енергетски ефикасни уреди со кои може да намали уделот во потрошувачката на секој одделно, а преку тоа и заедничката. Клучно, од ОПМ, сметаат дека денеска за потрошувачите кај нас не постои никаков начин на советување или советувалиште кое на заинтересираните граѓаните ќе им ги објасни политиките и достапните мерки и ќе им помогне како да испланираат подобра и поефикасна инвестиција во енергетска ефикасност со ограничените пари што ги имаат на раполагање.
Таа ја презентираше и акцијата на ОПМ за колективно купување на инвертер клима уреди на околу 38.000 потрошувачи од 6 земји, меѓу кои и од Македонија која е достапна на страницата kolektivnokupuvanje.mk . Целта на акцијата преку масовно здружување на организации и на потрошувачи од повеќе земји да се овозможи купување на сертифицираните штедливи уреди за загревање и ладење по најдобро можни услови и со најголем можен квалитет вклучително и на професионална монтажа.
Со каква состојба пак директно ќе се соочи домаќнство на граѓани кои се во социјален ризик наједоставно покажа пресентацијата на студијата на случај на Филип Стојановски од Центарот за климатски промени. Тие анализираа потрошувачката и трошоците на домаќинство во куќа од 45 м2 без изолација во скопско кое во зима се грее на дрва. Домаќинството е репрезентативно за иллјадниците низ државата кои патем постојано се посочуваат како фактори на загадување на воздухот поради тоа користат огревно дрво во стари печки. Со примена на мерки за енергетска ефикасност како изолација на ѕидови, покрив, нови прозорци и инсталирање на топлинска пумпа потрошувачката на енергија и емисиите на загадувачки гасови се намалуваат за три пати. Но, инвестицијата е преголема за домаќинство во социјален ризик, а мерките за поддршка се премногу ретки и мали за да овозможат ваква масовна транзиција и на крајот никој не им нуди советување за да можат да го изберат најповолното за нив.
„Кон енергетската ефикасност треба да се заземе пристапот за заштитата на животната средина и здравјето, наместо економскиот како што е досега. Ако се гледа само од економски аспект повратот на овие инвестиции е на премногу голем период за да биде примамлив за потрошувачите. Влијанието врз животната средина пак е нешто што го оправдува целото вложување и тој е пристапот кој треба да го водат институциите. Мора да зборуваме еколошки, не економски“ сумираше Стојановски.
Сања Поповска Василевска, даде осврт на степенот на усогласеност на законодавството од областа на енергетиката во однос на правата на потрошувачите имајќи ги предвид обврските на Република Северна Македонија кои ги презема со Договорот за основање на Енергетската заедница, статусот на транспонирање на Регулативата за етикетирање, како и транспонирањето и имплементирањето на современа регулатива која се однесува на енергетиката и вклучувањето на потрошувачот/граѓанинот во истата.
Мартина Грнчаревска се осврна и на субвенциите за енергетска ефикасност кои ги даваат само 6 од сите општини во државата, и за кои посочи дека најчесто се без конкретни спецификасии за типовите и квалитетот на опремата која би се набавувала со субвенциите, односно не се бара новите уреди да имаат квалитет што ќе придонесе за намалување на потрошувачката на енергија, а со тоа и на загадувањето. Така се случува со субвенциите да се набави опрема која брзо ќе се расипе и со тоа само дополнително да придонесе за загадување наместо за обратното. Воедно даде и краток пресек на Еко-кредитите коишто се нудат од банките и условите за овие кредити.
На законската регулатива и неускладеноста на повеќе правила во легислативата која ги регуира градењето, енергетиката, ефикасноста, енергетските задруги се осврна Бојан Трпевски од Македонското здружение на млади правници. Тој посочи низа недоследности во правилата кои кај потрошувачите предизвикуваат конфузија, ги усложнуваат процесите за енергетска транформација и на крајот создаваат и правна несигурност.
Како што заклучува Елена Николовска од Еко-свест, енергетската трансформација не може да се случи без мерките за енергетската ефикасност. Енергетската ефикасност значи размислување за намалување на емисиите на стакленички гасовиво секторот енергетика како највиновен за климатската криза и заштеда на пари за граѓаните.
„Македонија има добра регулатива за енергија, но потребно е навремено транспонирање на ЕУ директивите и олеснување на административните процедури за граѓаните како и капацитетите на институциите и локалните. Потрошувачот треба да има на располагање механизми/процедури за мерки за ЕЕ и ОИЕ како и советодавна, финансиска и административна подршка за да ги реализира овие инвестиции.“.
Најнови коментари