Повлекување на Законот за ловство и дивеч- Отворено писмо на Еко-свест до институциите

by Stojan | Dec 26, 2023 | Природа, Соопштенија

Еко-свест испрати отворено писмо до Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство, Министерството за животна средина и просторно планирање, Владата на РСМ и Делегацијата на Европската Унија во кое бара повлекување на Законот за ловство и дивеч.

Со новите измени, Законот за ловство и дивеч овозможува одгледување, ловење, заштита и користење на дивечот за стопански цели, со што се губи неговиот статус на општо добро и се третира исклучиво како економски ресурс и во функција на развој на ловството и ловечки туризам кој за возврат придонесува кон загрозеноста и исчезнувањето на дивите видови. Во уредување на оваа дејност неопходно е почитување на уставната и законската рамка за зачувување на биолошката разновидност.

1. Законот за ловство и дивеч е противуставен

Законот за ловство и дивеч прави исклучок од уставната норма дека „дивечот е добро во општ интерес кое ужива посебна заштита“ и предвидува дека дивечот кој се наоѓа во ограден простор за одгледување, размножувалиште, оградено ловиште, полигоните за лов на дивеч и фармите за дивеч можат да бидат во сопственост на правни и физички лица кои поседуваат соодветна документација. На овој начин се воведува процес на „приватизирање“ во начинот на користењето и заштитата на дивечот, односно како  добро од општ интерес тоа го губи својот уставен статус и станува економски ресурс во функција на ловството како стопанска дејност. 

2. Законот за ловство и дивеч е во спротивност со Законот за заштита на природата

Со измените на Законот за ловство и дивеч се предвидени ловишта со посебна намена на територијата на националните паркови, што е во спротивност со нивниот строго дефиниран статус во Законот за заштита на природата. Со оглед на тоа дека намената на националните паркови е заштита на еколошките процеси, како и на видовите и екосистемските карактеристики комплементарни на подрачјето, ловишта на нивните површини е несоодветно и не треба да биде дозволено. 

3. Законот за ловство и дивеч не ги решава заканите од ловство како дејност 

Законот за ловство и дивеч не е усогласен со плановите за управување на националните паркови кои воведуваат забрана за лов и посебните планови со мерки за заштита од вознемирување, намалување на популациите, па дури и исчезнување на видовите поради закана од незаконски лов на диви животни. 

Се предвидува можност за МВР да може да направи застрел на диво животно во случаите кога тоа ќе се најде во урбана или друга населена средина и предизвикува или претставува опасност по животот, безбедноста и здравјето на луѓето, само врз основа на одобрение на МЗШВ. Неоправдано е да не се земат предвид надлежностите на МЖСПП и управителите на заштитените подрачја во оваа постапка, особено бидејќи создава ризик за застрел на заштитени видови, значајни видови и видови со трајна забрана за лов.

Со измените се воведуваат фарми за дивеч како неловна површина на ловиштата. Ова не соодветствува со суштината на ловството како дејност која е уредена со Законот за ловство и дивеч, етичките причини (чување на единки од диви видови заради производство на месо) и можноста да бидат злоупотребени за легализирање на нелегално стекнат дивеч. 

4. Законот за ловство и дивеч е донесен без соодветно учество на јавноста

Во 2021 година, граѓанските организации од областа на заштита на животната средина побараа од МЗШВ да бидат вклучени во работната група за изработка на овој Закон, но беа одбиени. Законот беше поставен на ЕНЕР и за него беа доставени коментари од страна на стручната фела и граѓанскиот сектор. За жал на коментарите не беше одговорено и тие не беа земени предвид во новата верзија од Законот. Дополнително, јавната расправа во 2021 година беше одржана во затворен круг, без присуство на пошироката јавност и граѓанскиот сектор, на што истиот остро реагираше. Поради нетранспарентниот процес на изготвување на Законот за ловство и дивеч сметаме дека има можност за злоупотреба на постапката за усогласување со законодавството на ЕУ, бидејќи е спроведена без учество на клучни чинители и без јавна дебата за новите решенија од Законот. 

Законот за ловство и дивеч беше донесен на седница на Собранието на РСМ на 12 декември во скратена постапка. Во неговото донесување не претходеше јавна дебата и не беше дадено какво било образложение за потребата од нов Закон за ловство и дивеч. 

Со отвореното писмо, Еко-свест бара од Владата на РСМ и надлежните министерства да го повлечат Законот за ловство и дивеч и да подготват измени во координација со сите засегнати чинители и јавноста.

Копија од отвореното писмо беше доставено и до Собранието на РСМ и Претседателот на РСМ.

Еко-свест: Бернската конвенција бара итно откажување на МХЕ Рибничка во НП „Маврово“

by Stojan | Dec 26, 2023 | Води, Соопштенија

Скопје, 25.12.2023 г. Во 2013 година, откако Еко-свест поднесе жалба пред Бернската конвенција при Советот на Европа се отвори меѓународниот случај „Развој на хидроенергетски проекти на територијата на националниот парк Маврово“. Случајот е отворен речиси 10 години бидејќи државата слабо напредува во почитување на усвоените препораки.

Во последната одлука од 43та седница, Комитетот на Бернската конвенција утврди дека постои напредок од страна на Владата и Министерството за животна средина и просторно планирање (МЖСПП) во делот на обезбедување на буџет за отпочнување на процесот на репрогласување на Националниот парк Маврово. Во својата одлука забележа дека иако за планираните концесии за Жировница 5 и 6 во НП Маврово се одвива процес на откажување, истакна загриженост дека истовремено други концесии за МХЕ. Комитетот потсети дека откажувањето на сите хидроцентрали во заштитени подрачја, е неопходно и ја донесе следната одлука:

„Се бара од државните власти:

• Веднаш да се откаже ХЕ Рибничка во НП Маврово;
• Да се раскинат сите други концесии за мали хидроелектрани во НП Шар Планина;
• Да го забрзаат репрогласувањето на Националниот парк Маврово и да се обезбедат соодветни јавни консултации во сите фази од процесот;
• Да се забрза усвојувањето на предлог Законот за води и Законот за заштита на природата, со што би се обезбедил развој на методологија за еколошки проток и забрана на хидроелектрани и други инфраструктурни проекти во заштитените подрачја;
• Да се подобри и обезбеди редовна координација и консултации меѓу државните органи и граѓанските организации;
• Да се обезбеди имплементација на сите точки од Препораката бр. 211 од 2021. “

„Време е Владата да покаже волја дека во своите политики, закони и практики ќе ги интегрира препораките од Комитетот на Бернската конвенција. Најважно во овој момент е итното раскинување на концесијата за МХЕ Рибничка со цел трајно ослободување на паркот од неодржливите практики и конечното репрогласување на Маврово. Дополнително, мора да обезбедиме заштита на нашите природни богатства преку донесување на нов закон за природа кој ќе гарантира забрана за штетни инфраструктурни проекти во најчувствителните еколошки области во државата“- изјави Ана Чоловиќ Лешоска, извршен директор на Еко-свест.

Препораките на Бернската Конвенција имаат придобивки за нас и можат да ни помогнат полесно да ги исполниме целите за зачувување на биодиверзитетот и екосистемите кои се утврдени во Зелената Агенда за Западен Балкан, како и Глобалната рамка за биодиверзитет на Конвенцијата за биолошка разновидност.

Погледнете го хронолошкиот развој на речиси деценискиот случај против РСМ пред Комитетот на Бернската конвенција: „Развој на хидроенергетски проекти на територијата на националниот парк Маврово“.

Целосната одлука на Комитетот на Бернската конвенција на жалбата на Еко-свест можете да го прочитате на следниот линк: https://rm.coe.int/misc-e-2023-final/1680ad9230

Еко-свест: „Елаборатите за малите хидроцентрали одат пред Уставен суд”

by Stojan | Dec 19, 2023 | Активно граѓанство, Води, Природа, Соопштенија

Скопје, 19.12.2023 г. Еко-свест ги оспори на Уставен суд законските одредби и уредбите кои овозможуваат да се градат мали хидроцентрали само со елаборати за животната средина. 

Иницијативата пред Уставен суд е поради тоа што за одредени проекти, Законот за животна средина предвидува да не се спроведува детална оценка на влијанието врз животната средина ѝ се оневозможува на јавноста и локалните заеднцици да добиваат информации и да учествуваат во постапката. Најчесто, јавноста не знае за проектите сѐ додека не се појават багерите и не почне сеча на шумите за изведба.

„Уставноста и законитоста на наведените акти се оспорува од причина што овој тип на проекти можат да имаат значително влијание на животната средина, природата, биолошката разновидност, еколошката состојба на определени екосистеми и рационалното и одржливото користење на природните богатства. Поради недостаток во постапките за оцена на влијанието врз животната средина, планирањето, управувањето и контролата на економскиот развој со кој се искористуваат ресурсите на животната средина, се соочуваме со негативни резултати во нејзината заштита, како што се континуирано загадувањето на водите, воздухот, загубата на биодиверзитетот и нарушувањето на јавното здравје.“ се вели во иницијативата доставена до Уставен суд.

Веројатно најкарактеристични примери за ова се малите хидроелектрични централи што се изведуваат во заштитени подрачја, или на водотеци со висок квалитет на водата и со значајни ендемични видови. Меѓутоа, има и други примери како што се рудникот за јаглен на локалитетот Забрдо во о. Новаци со кој е уништен значаен археолошки локалитет, гасоводот Свети Николе – Велес кој во најголем дел поминува низ заштитено подрачје од меѓународно значење, концесии за каменоломи во мали региони без да се определи нивното кумулативно влијание, па дури и фотоволтаични централи предвидени на живеалишта значајни за заштита на европско ниво.

„Во реалноста, најголем дел од елаборатите прават несоодветна проценка на влијанијата од проектите, поради што се предизвикува значителна деградација на природата, се нарушува функционирањето на екосистемите, се овозможува загадување и неконтролирана експлоатација на камен, песок, минерални суровини. На овој начин се дозволуваат градежни работи и вршење на дејности врз основа на општи насоки, субјективни толкувања без прецизни и мерливи критериуми, во постапка која не била јавна, без јавна дебата и поднесување на граѓански предлози. Овие законски норми ја нарушуваат темелната вредност на уставниот поредок за уредување и хуманизација на просторот и заштитата на животната средина, но и создаваат односи кои го попречуваат уставното право на здрава животна средина.“- изјави Симона Трајковска од Еко-свест.

Од Уставниот суд се бара да ги земе предвид обврските од ратификуваните меѓународни договори, како што се Архуската конвенција во делот на учество на јавноста во одлучувањето за прашањата поврзани со животната средина, Препораките од Комитетот на Бернската конвенција за зајакнување на процесот на оценка на влијание врз животната средина, како и одлуките на Енергетската заедница на ЕУ.

„Уставниот суд има легитимитет да го обезбеди правото на здрава животна средина преку координирање на сите политики кои обезбедуваат заштита на животната средина. Со иницијативата не бараме само нормативна заштита на правото на здрава животна средина преку обврски, забрани, ограничувања, санкции, туку сакаме да поттикнеме повисок степен на еколошка свесност кај граѓаните од каде доаѓа обврската за надлежните органи да обезбедат нивно информирање и вклучување во донесувањето на одлуките за животната средина “, изјави Ана Чоловиќ Лешоска, извршна директорка на Еко-свест.

Еко-свест испрати соопштение до медиумите кое може да го преземете тука: