Eko-svest invites qualified individual experts and consulting firms to submit technical and financial proposals for the development of an Analysis of Policies and Programs for Prosumer Subsidies in North Macedonia and Serbia. This assignment focuses on just energy transition and the promotion of renewable energy among citizens.
Terms of Reference for this call is proved in Annex 1.
Submission Requirements
Interested candidates must submit the following documents:
Technical Proposal:
Detailed methodology and work plan.
Profiles/CVs of the proposed expert team (highlighting experience in RES and Energy policies in N.Macedonia and Serbia).
References from at least 3 similar projects (Analysis).
Financial Proposal:
A breakdown of costs (man-days, travel, and direct expenses) in EUR or MKD.
Legal Status:
Proof of company registration (for firms) issued within the last 6 months or professional credentials (for individuals)
Signed declaration (Annex 2).
Evaluation Criteria
Proposals will be evaluated based on:
Experience & Qualifications: 40 points
Technical Methodology: 30 points
Financial Competitiveness: 30 points
Maximum number of points: 100
Administrative Details
Language: Proposals must be submitted in English or Macedonian.
Eko-svest will contact the selected bidders no later than 7 days following the expiration of the bid submission period.
Within 3 days of the Decision, Eko-svest will inform all bidders of the outcome of the procedure. Bidders have the right to submit Objections regarding the procedure within 3 calendar days.
A contract will be signed with the candidate who has earned the highest number of points, no later than March 15, 2026.
Submission of applications
Bids must be submitted no later than February 27, 2026, by 16:00, to the email address [email protected] with the subject line: Application for the Analysis.
Further information can be obtained via email at [email protected] no later than February 23, 2026. Questions received from any interested bidder will be answered and distributed to all invited bidders, as well as published on the Eko-svest website under the call announcement. Incomplete bids, or bids submitted after the specified application deadline, will not be taken into consideration.
*Note: In addition to the aforementioned data, the selected bidder will be required to submit supplementary documentation, including:
A certificate/information from the Central Register regarding any bans on performing business activities and the register of penalties for natural persons;
Proof of active/registered status of the company;
Certificate of settlement of liabilities from the tax administration (paid taxes and contributions);
Certificate of solvency;
Financial statement for 2025 or 2024;
Statements of confidentiality and non-existence of conflict of interest signed by the selected candidate (natural person);
A criminal record certificate for natural persons;
Curricula Vitae (CVs) of the consultants;
A list of references/portfolio.*
Confidentiality
All information related to the evaluation of bids will not be shared with anyone not officially involved in the selection process, even after the selection process has concluded. All data will be treated as confidential and will not be used, collected, or shared for any purposes outside of this call and its specific objective.
Во текот на 2025 заедно со колегите од регионот работевме на документ за јавни политики кој ја анализира енергетската транзиција во Македонија, Србија и Косово и подвлекува позитивни активности и модели. Документот во Брисел го дискутиравме со Германското Сојузно Министерство за економска соработка и развој и Германскиот парламентарец од Зелената партија г-динот Борис Мијатовиќ.
Документот за јавни политики е подготвен во време на повеќекратни политички и климатски предизвици. Иако Балканот често се перцепира како регион на кризи, тој има значајна улога во трансформацијата на Европа во прв климатски неутрален континент до 2050 година, во рамки на Европскиот зелен договор. И покрај политичките нестабилности во Србија, застојот на евроинтеграциите на Македонија и дипломатските предизвици на Косово, во регионот постојат иновативни и успешни локални иницијативи за климатска акција кои можат да создадат позитивни ефекти и надвор од поединечните држави.
Целта на документот за јавни политики е да го смени наративот за Балканот и да го насочи вниманието кон локални и општински примери во ублажување на климатските промени. Документот препорачува ваквите модели од Србија, Косово и Македонија да се реплицираат во други земји од регионот, а владите и донаторите да поттикнуваат регионална соработка – вклучително и преку можно создавање Регионално климатско партнерство за Западен Балкан.
Главната цел е да се отвори дијалог меѓу граѓанското општество, политиката и бизнисите и да се реплицираат и унапредат успешните иницијативи на национално и регионално ниво.
Во текот на 2025 Еко-свест спроведе репрезентативно истражување во Општина Новаци. Целта беше да се добијат сознанија за ставовите, информираноста и подготвеноста на граѓаните во Новаци за учество во граѓанска енергетска заедница која ќе се базира на Обновливи извори на енергија.
Анкетата е спроведена на 329 испитаници и укажува на значителен потенцијал за формирање енергетска заедница во Општина Новаци, иако постојат бариери кои бараат системски пристап и подобра поддршка од институциите.
Клучни наоди
Висока општа информираност за обновлива енергија – над 84% од граѓаните се запознаени со обновливи извори, најчесто со соларна и ветерна енергија.
Практична подготвеност – 27,5% од домаќинствата веќе користат обновлив извор, претежно преку соларни панели.
Ограничено почетно познавање на поимот „енергетска заедница“ – пред анкетата 59% не биле запознаени, но по објаснување 75% го разбираат концептот, што ја нагласува потребата од структурирана информативна кампања.
Интерес за членство – 48,6% би се приклучиле, 27% не би, додека останатите се неопределени.
Спремност за инвестирање – околу 50% би вложиле или размислуваат да вложат, најчесто до 500 € по домаќинство, со ретка подготвеност над 1.000 €. Половина од испитаниците прифаќаат месечна членарина од 1.000–3.000 денари. Дополнително, 38,5% би одлучиле по јасна финансиска презентација, што укажува на потреба од разбирлив и транспарентен деловен модел.
Фактори на одлучување и мотивација
Најважни фактори за одлуката за учество се:
висината на трошоците (56,8%),
очекуваната финансиска корист (15,5%),
поддршката од државата и општината (30%),
довербата во организаторот (13%).
Главни мотиви:
подобар квалитет на живот и почист воздух (62%),
намалување на трошоците за електрична енергија (39%).
Главни пречки
финансиски ограничувања (38%),
недоверба и недостиг на информации (19%),
недоволна институционална поддршка од општината (15%).
Граѓанска ангажираност
Околу 43% од граѓаните, најчесто млади и повисоко образовани, би се вклучиле волонтерски во активности како:
јавни дискусии (50%),
промоција (30%),
стручна помош (25%). Поголемиот дел би имале пасивна улога како корисници.
Општ став кон енергетската транзиција
Дури 86,9% сметаат дека преминот кон обновлива енергија и формирањето енергетска заедница ќе има позитивни ефекти за општината – намалено загадување, економски бенефити и нови зелени работни места.
Во Новаци постои јасен интерес и реален социјален и економски потенцијал за формирање енергетска заедница. За успешна реализација се клучни:
целна и разбирлива информативна и едукативна кампања,
достапен и флексибилен финансиски модел (ниски почетни влогови и можност за месечни уплати),
транспарентно и професионално управување во партнерство со општината и локалната заедница.
Во периодот 2024–2025 година, подпоглавјето за климатски промени во Македонија бележи многу ограничен напредок, и покрај одредени иницијативи, донаторски поддржани реформи и политички заложби. Клучните системски предуслови – усвојување на Законот за климатска акција, воспоставување функционален MRVA систем (мониторинг, известување, верификација и акредитација) и јасни механизми за следење и мобилизација на финансии – сè уште недостасуваат, што значително го ограничува реалниот напредок во климатската политика. Во истиот период, забележани се позитивни чекори во енергетската транзиција, вклучително и формирањето на ново Министерство за енергетика, усвојувањето на новиот Закон за енергетика во мај 2025 година и развојот на процесите за праведна транзиција од јаглен, но овие мерки сè уште не се целосно усогласени со националните климатски цели.
Во изминатите три години е направен ограничен и нерамномерен напредок во транспонирањето и спроведувањето на климатското законодавство на ЕУ. Делумно е транспонирана EU ETS директивата преку нацрт Законот за климатска акција, започнато е усогласување со LULUCF регулативата и подобрен е инвентарот на стакленички гасови, но без усвоен закон и оперативен MRVA систем, имплементацијата останува блокирана. Поддршката од ЕУ преку LIFE програмата, билатералната соработка со Шведска и подготовката на клучни технички и стратешки документи создаваат основа за напредок, но Европската комисија и Државниот завод за ревизија укажуваат на сериозни слабости во институционалната координација и регулаторната рамка. Истовремено, растечкото вклучување на граѓанскиот и младинскиот сектор, особено преку одржувањето на првата локална младинска климатска конференција (LCOY 2025), создава нов притисок за поамбициозни, појасни и поверодостојни климатски политики.
Заклучокот е дека иако постојат позитивни институционални и финансиски поместувања, без итно усвојување на Законот за климатска акција, функционален MRVA систем и јасни цели за декарбонизација, Македонија ќе продолжи да заостанува зад климатските стандарди и обврски на Европската Унија. Извештајот прочитајте го во целост тука.
Дали некогаш сте помислиле дека поставување соларни панели на покривот од вашата куќа е луксуз што чини повеќе отколку плаќањето сметки за греење со јаглен или гас? Овој став е сè уште широко распространет во земјите од Западен Балкан. Но, во време кога цените на енергијата се сè понестабилни, а последиците од климатските промени сè поочигледни, преминот кон обновливи извори на енергија не е само еколошка потреба – туку и паметна економска одлука, и за домаќинствата и за државите.
Иако цените на електричната енергија во земјите од Западен Балкан сè уште се меѓу најниските во Европа, повеќе фактори укажуваат дека тие ќе растат во иднина. Зависноста од јаглен, застарените термоелектрани и потребата од усогласување со европските климатски политики значат дека се неизбежни нови трошоци. Воведувањето на даноци на јаглерод, како дел од европскиот механизам за тргување со емисии, ќе ја направи струјата произведена од јаглен уште поскапа.
Но термоелектраните не се само економски товар. Тие претставуваат сериозна закана за јавното здравје, не само во регионот, туку и пошироко во Европа. Загадувањето од согорување на јаглен е поврзано со илјадници предвремени смртни случаи и со појава на хронични заболувања, особено кај децата, постарите лица и другите ранливи групи. Се проценува дека трошоците за здравствена заштита поврзани со загадувањето од термоелектраните во Западен Балкан изнесуваат меѓу 1,2 и 3,4 милијарди евра годишно – трошок што индиректно го плаќа секој граѓанин.
Во тој контекст, прашањето не е дали обновливата енергија е скапа, туку дали можеме да си дозволиме да продолжиме со старите модели. Цените на топлинската и електричната енергија од обновливи извори стануваат сè поконкурентни. Соларната и ветерната енергија денес се меѓу најевтините извори на ново производство на струја, а технологиите за греење како топлинските пумпи сè повеќе се исплатливи и за домаќинствата во регионот. Граѓаните веќе имаат конкретни можности да го намалат својот енергетски трошок и истовремено да придонесат за енергетската транзиција. Преку програми за субвенции, домаќинствата можат да добијат значителна финансиска поддршка за инсталирање соларни панели, соларни колектори или топлински пумпи. Во Србија, на пример, државата покрива и до 65% од трошоците за вакви инвестиции. Дополнително, моделот на „просумери“ овозможува граѓаните не само да произведуваат струја за сопствени потреби, туку и да го продаваат вишокот, со што директно ги намалуваат сметките.
Сепак, енергетската транзиција не е само техничко или финансиско прашање – таа е и длабока општествена промена. Чест страв е дека декарбонизацијата значи губење на работни места, особено во земји како Македонија, каде што јагленот долго време бил столб на енергетскиот систем. Но овој страв не се темели на факти. Македонија има амбициозна цел – нула емисии на стакленички гасови до 2050 година и позиционирање како регионален лидер во обновливата енергија. Тоа подразбира постепено затворање на термоелектраните и вложување во соларни и ветерни капацитети. Но транзицијата не значи зголемување на невработеноста. Напротив, таа отвора можности за задржување на дел од постоечките работни места и создавање нови, „зелени“ работни места во енергетиката, градежништвото, индустријата и услугите. Во наредната деценија се очекуваат инвестиции од над 1 милијарда евра во секторот за обновлива енергија во Македонија. Тоа значи нови работни места за инженери, техничари, инсталатери, проектни менаџери, но и за лица со средно стручно образование. Младите можат да ја поддржат оваа транзиција преку избор на студии поврзани со зелена енергија, како и преку краткорочни курсеви и сертификации за соларни панели, енергетска ефикасност или одржување на ветерни турбини.
Паралелно со обновливите извори, енергетската ефикасност игра клучна улога. Таа значи постигнување исти или подобри услови за живот со помала потрошувачка на енергија. Придобивките се повеќекратни: помали сметки, помал увоз на енергија и помали емисии на стакленички гасови. Примерот на Косово јасно ја покажува важноста на енергетската ефикасност. Земјата и понатаму зависи од две застарени термоелектрани на лигнит кои произведуваат над 90% од струјата. Во комбинација со слаба изолација и широка употреба на струја за греење, ова ја прави економијата една од најенергетски интензивните во Европа. Само за сметки за енергија на јавните објекти, државата троши над 22 милиони евра годишно – трошок што би можел да се намали за 30% со едноставни мерки за енергетска ефикасност.
И на крај, често се поставува прашањето дали обновливата енергија е доволно сигурна за модерни, високоразвиени економии. Фактите зборуваат јасно. Во 2024 година, обновливите извори учествуваа со повеќе од 30% во светското производство на електрична енергија, а во ЕУ тој удел достигна речиси 47%. Земји како Данска веќе произведуваат околу 90% од својата електрична енергија од обновливи извори, додека Германија е цврсто на пат кон климатска неутралност.
Западен Балкан располага со значителен потенцијал – со околу 250 сончеви денови годишно и поволни услови за ветерна енергија. Проекциите до 2030 година покажуваат дека Северна Македонија може да достигне 58% обновливи извори во електроенергетскиот микс. Обновливата енергија не е мит, ниту луксуз. Таа е реална, достапна и неопходна. Прашањето не е дали можеме да си ја дозволиме, туку дали можеме да си дозволиме да не ја прифатиме.
Најнови коментари